Tadek

Narciarz i kitesurfer. Doświadczony instruktor kitesurfingu, IKO level 2

Zazwyczaj osoba stająca przed wyzwaniem zakupu pierwszego własnego latawca, bądź latawców, skazana jest na korzystanie z wiedzy innych. Możliwości jest wiele. Można korzystać z porady instruktora, który nas szkolił. Można przeczesywać internet w poszukiwaniu informacji. Można polegać na opinii i rekomendacji sprzedawcy w sklepie. Ale jak upewnić się, że instruktor nie próbuje nam „wcisnąć” latawca, z którym akurat ma kłopot ze sprzedażą, a sprzedawca nie oferuje nam sprzętu kierując się wyłącznie wysokością marży? Jak w odróżnić w internetowym zalewie informacji porady „fachowców” od faktycznie rzetelnych opinii osób znających się na rzeczy?

W niniejszym krótkim przewodniku spróbuję przekazać Wam trochę informacji o typach i przeznaczeniu latawców. Nie są to dogłębne rozważania dotyczące konstrukcji i osiągów, nie jest to również próba ścisłej klasyfikacji sprzętu kitesurfingowego. Celem artykułu jest ogólny, niekiedy zawierający uproszczenia opis latawców współcześnie dostępnych jest na rynku. Takich, którymi mogą być zainteresowane osoby zamierzające kupić swój pierwszy zestaw, bądź korzystające z usług wypożyczalni. Zakładam, że po przeczytaniu będziecie potrafili bardziej świadomie ocenić oferowany sprzęt i lepiej dobrać latawiec do swoich potrzeb i preferencji.

Świadomie w artykule nie odnoszę się do żadnych konkretnych marek ani modeli, choć mogłaby to być ciekawa informacja. Ale również było by to zaproszenie do, zapewne burzliwej, dyskusji nad zaletami i wadami konkretnych produktów, co w efekcie mogłoby przynieść więcej zamieszania niż rzeczowych informacji. Starałem się podać jak najwięcej pojęć, z którymi można się spotkać przy opisach danej konstrukcji, typu lub modelu, zarówno po polsku jak i po angielsku.

Kształt

Zanim przejdziemy do klasyfikowania latawców pod względem zastosowań, kilka słów o kształtach/konstrukcjach, do czego będę się odnosić się w dalszej części artykułu.

Historycznie, pierwsze modele latawców miały kształt litery C, stąd ich nazwa – „C-shape kites” (C-kites). Oprócz charakterystycznego kształtu, typowe dla latawca C będzie podłączenie linek baru – po bokach czaszy. Latawce tego typu charakteryzują się dużą szybkością i manewrowością.  W tej konstrukcji względnie duża część czaszy ustawiona jest bardziej „pionowo” niż „płasko”, co powoduje, że latawiec szybciej i „chętniej” porusza się wzdłuż okna wiatrowego (na boki). Efektem takiego kształtu czaszy jest również większa różnica w mocy generowanej przez latawiec znajdujący się w stałym położeniu (względem pilota) a latawcem w trakcie dynamicznej zmiany jego położenia. Wrodzonymi wadami latawców w kształcie C są między innymi utrudniony re-start latawca z wody (relaunch) oraz ograniczona możliwość regulacji mocy (depower).

Wad tych pozbawione są latawce nowszego typu, zwane SLE – Supported Leading Edge, bądź „bow”, czyli łuk – od charakterystycznego kształtu krawędzi natarcia (przedniej krawędzi latawca) i spływu/tylnej (pojęcia SLE i bow nie są synonimami, lecz dla potrzeb naszych rozważań nie ma to znaczenia). Typowe dla tych latawców jest mocowanie linek wzdłuż przedniej krawędzi latawca, bezpośrednio, bądź za pomocą skomplikowanego systemu linek, tzw. uzdy (bridle) oraz, często, systemu bloczków. Latawce SLE mają wyraźnie bardziej płaski kształt, w porównaniu do C-shape’ów. Generują większą i stabilniejszą moc, znacznie łatwiej wystartować je z wody i posiadają większy zakres depower’a.

Pomiędzy klasycznymi C-shapem i bow’em znajduje się szeroka gama latawców hybrydowych (np. konstrukcje delta, open-C, czy też innego rodzaju hybrydy), w różnym stopniu łączących wady i zalety obydwu rozwiązań.

 

Zastosowania

Każdy liczący się producent posiada w swojej ofercie latawce przeznaczone do różnych celów. Zazwyczaj każdy modeli latawca jest przypisany do jednej z wymienionych poniżej kategorii. Dodatkowo charakterystyka danego modelu opisana jest za pomocą grafu lub wykresu pokazującego jego mocne i słabe strony. Wśród latawców znajdujących się w tej samej grupie możemy znaleźć modele o nieco odmiennych charakterystykach, wczytanie się w opis oraz analiza grafu pozwoli lepiej określić, do czego dany model najlepiej się nadaje.

Freeride High Performance/Race/Big-Air – uniwersalne/sportowo-wyczynowe

To grupa latawców przeznaczonych przede wszystkim do skutecznego i szybkiego żeglowania. Są to głównie konstrukcje typu „bow” lub zbliżone do nich, oferujące mocny ciąg, stabilność i skuteczność w pływaniu na wiatr. Wersje wyczynowe potrafią pływać bardzo ostro (w sensie pod wiatr) i w rękach doświadczonego pilota mogą skuteczniej żeglować przy lekkich wiatrach niż konstrukcje typowo słabowiatrowe. Znakomicie nadają się do długich i wysokich skoków – ich płaski kształt zapewnia długi tzw. „hangtime”, czyli czas utrzymywania się w powietrzu po skoku.

Niektóre modele w tej grupie to latawce względnie uniwersalne, nadające się nawet do nauki i dające satysfakcje doświadczonym kitesurferom. Inne to konstrukcje typowo wyczynowe, na przykład o skrajnie dużym wydłużeniu (aspect ratio, czyli stosunek długości do szerokości czaszy), które umożliwiają osiąganie wysokich prędkości, ostre pływanie przy bardzo słabych wiatrach bądź ekstremalny hangtime, ale wymagają ponadprzeciętnych umiejętności.

Ten typ latawców na pewno nie jest przeznaczona dla osób chcących specjalizować się w trickach tak zwanej nowej szkoły (unhooked, wakestyle, new school) – polegających na skokach z pętlą baru wypiętą z trapezu. W latawce tego typu też nie powinny zaopatrywać się osoby myślące głównie o pływaniu na falach – latawiec high performance będzie bardziej podatny na przewinięcie się w momencie utraty napięcia w linkach baru niż latawiec z grupy „wave”, czy nawet uniwersalny. Warto też pamiętać, że modele bardziej wyczynowe wymagają dużo doświadczenia i umiejętności – osoby mniej doświadczone nie będą potrafiły wykorzystać ich zalet, pływanie i skakanie na nich może przynieść więcej frustracji niż satysfakcji.

Freeride/Allaround/Crossover – uniwersalne

Latawce uniwersalne to – podobnie jak poprzednia grupa – sprzęt przeznaczony przede wszystkim do freeride’u, czyli swobodnego żeglowania w różnych warunkach. Jest to grupa bardzo zróżnicowana. Oczywiście nie znajdziemy tu konstrukcji o skrajnych parametrach, ale różne modele latawców uniwersalnych będą miały różną charakterystykę. Niektóre modele są przeznaczone bardziej do typowego „żeglarstwa kitesurfingowego” czy też skoków z długim hangtime’em, niektóre zaś będą lepiej przystosowane do pływania na falach czy też do freestyle’u. W tym segmencie znajdziemy przede wszystkim różnego rodzaju konstrukcje hybrydowe, zarówno zbliżone do typowych bow’ów, jak również o kształtach litery C.

Zalety latawców uniwersalnych powinny obejmować stabilność i przewidywalność prowadzenia, łatwość startu z wody oraz względnie duży zakres depower’a. Wady, to jak przy każdej sprzęcie „uniwersalnym”, to niedoskonałość w każdym bardziej specjalistycznym zastosowaniu.

Freestyle/Wakestyle – nowa szkoła

W tym segmencie królują typowe C-shape’y, bądź hybrydy mocno zbliżone do latawców w kształcie litery C. Ta klasyczna konstrukcja, choć ma wiele wad w porównaniu z nowoczesnymi bow’ami i hybrydami, posiada też zalety, które znakomicie idą w parze z pływaniem freestylowym, szczególnie nową szkołą. Wśród tych zalet należy wymienić zwrotność i szybkość manewrowania latawcem, względnie słaby ciąg „statyczny” (czyli sytuacji, w której podczas płynięcia na halsie, latawiec trzymany jest w jednym położeniu w oknie wiatrowym), który można niejako regulować dynamiczną pracą latawcem, oraz lepsza możliwość wyczucia właściwego momentu do wybicia się z deski.

Z drugiej strony latawce z tej grupy są trudniejsze (lub dużo trudniejsze) do ponownego starowania z wody (szczególnie przy słabszych i nierównych wiatrach) i są bardziej podatne na negatywne konsekwencje błędów pilota. Do tego należy oczekiwać, że niechętnie będą pływać ostro na wiatr, zdolność regulacji mocy depowerem będzie ograniczona, a w trudnych warunkach będą wymagały więcej aktywnej pracy.

Wave – na fale

Latawce do pływania na falach to dość wyspecjalizowane konstrukcje, których podstawowym celem jest stabilne zachowanie się czaszy latawca podczas utraty napięcia w linkach baru. Technika pływania na desce z latawcem wymaga ciągłego utrzymywania napięcia w linkach łączących kitesurfera z czaszą latawca. Takie założenie przyjmują też projektanci latawców, w momencie wystąpienia luzu na linkach mocy normalny latawiec zaczyna zachowywać się nieprzewidywalnie. Ta sytuacja, jeśli nie nastąpi natychmiastowa reakcja pilota, kończy się często przewinięciem latawca i koniecznością ewakuowania się do brzegu.

Dla odmiany, w kitesurfingu na falach, utrata mocy w linkach jest sytuacją normalną. W końcu, w momencie surfowania na fali latawiec pełni niejako funkcję pomocniczą. Dlatego w konstrukcjach latawców z grupy wave kluczowe jest, aby pomimo czasowego luzu na linkach czasza latawca stabilnie utrzymywała się w powietrzu (drift ability). Do tego istotna jest zwrotność i szybkość reakcji latawca.

Naturalnym jest, że spotkamy tu konstrukcje hybrydowe zbliżone do C-shape’ów. Utrzymanie stabilności czaszy jest osiągane kosztem takich parametrów jak moc i możliwość jej regulacji czy zdolność do pływania na wiatr, ale dla entuzjastów ujeżdżania fal te parametry mają drugorzędne znaczenie.

Lightwind – słabowiatrowe

Inna wyspecjalizowana grupą latawców to latawce zaprojektowane specjalnie do pływania przy skrajnie niskiej sile wiatru. W uproszczeniu możemy przyjąć, że kitesurfing zaczyna się przy wietrze o sile powyżej 12 węzłów. Oczywiście wiele zależy od wagi kitesurfera, wielkości i rodzaju deski, oraz charakterystyki wiatru (równy, szkwalisty, itp.), niemniej 12 węzłów możemy potraktować jako granicę, poniżej której skuteczne pływanie z latawcem jest niemożliwe (oczywiście mówimy tu o latawcach pompowanych, latawce komorowe to inny temat).

Modele słabowiatrowe próbują przełamać tą granicę. Latawce w tej grupie to hybrydowe konstrukcje bow lub podobne, zazwyczaj o niewielkim wydłużeniu (aspect ratio) i oczywiście dużej powierzchni – pomiędzy 15 a 19 metrów. Obok konstrukcji stworzonej do maksymalnie efektywnego zamienienia siły wiatru na ciąg latawca, projektanci dążą do obniżenia ich masy własnej, dlatego spotkamy tu latawce z trzema, jedną bądź nawet bez tub poprzecznych. Dodatkowymi oczekiwaniami wobec sprzętów z tej grupy są duży zakres depowera oraz łatwość restartu z wody przy bardzo słabym wietrze.

Do słabych stron latawców z tego segmentu zaliczymy przede wszystkim, co naturalne, specjalizację – przy „normalnych” wiatrach, czyli powiedzmy powyżej 15 węzłów, nawet latawiec słabowiatrowy o mniejszym rozmiarze średnio nadaje się do skutecznego pływania. Nie są to też konstrukcje sprzyjające skokom, choć ze względu na dużą powierzchnię hangtime będzie całkiem przyzwoity. Nie należy też oczekiwać wysokiej skuteczności w pływaniu na wiatr, „kwdratowaty” kształt skutkuje relatywnie dużym kątem martwym (czyli kątem względem kierunku wiatru, przy którym latawiec przestaje pracować).

Na ile skuteczne są konstrukcje słabowiatrowe pozostaje sprawą dyskusyjną. Do zapewnień producentów, że z jego latawcem można pływać już od 8 węzłów, należy podchodzić z dużą rezerwą. Na pewno natomiast latawiec słabowiatrowy zapewni nam dobry komfort pływania oraz większą pewność powrotu na desce z latawcem w górze przy granicznych warunkach wiatrowych. Warto wspomnieć, że niektóre latawce z grupy performace freeride mogą okazać się skuteczniejsze w pływaniu przy słabych wiatrach niż latawce typowo słabowiatrowe. Ale aby osiągnąć ten efekt wymagane są ponadprzeciętne umiejętności, szczególnie umiejętność rozpędzenia zestawu do prędkości, przy której latawiec taki zacznie skutecznie pracować.

Nie należy też zapominać, że kompletny zestaw słabowiatrowy to nie tylko latawiec, ale też odpowiednia deska.

Inne

Oprócz wyżej pisanych grup latawców, na rynku można znaleźć latawce, których projektantom przyświecają inne idee.

Ciekawą grupą są latawce bez (bądź niekiedy z jedną) tub poprzecznych. Są to głównie modele typu freeride, gdzie głównym celem konstrukcji jest obniżenie wagi sprzętu. Latawce te produkowane są z myślą o kitesurferach podróżujących samolotami, gdzie ograniczenie ciężaru bagażu może znacznie obniżyć koszty wyjazdu, bądź umożliwić zabranie większej ilości sprzętu. Po latawcach z tej grupy nie należy oczekiwać wybitnych osiągów, ale może to być dobre rozwiązanie do rekreacyjnego pływania na egzotycznych spotach.

Inna typ latawca, oferowany przez niektóre marki, to sprzęt przeznaczony przede wszystkim do nauki. Przewidywalność, łatwość sterowania i restartu z wody to główne cechy charakteryzujące latawce tego typu.

Co wybrać?

Na to pytanie oczywiście nie ma jednej dobrej odpowiedzi. Wybór właściwego latawca będzie zależał od planowanego rejonu pływania, umiejętności oraz preferencji kitesurfera. Osobie pływającej rekreacyjnie stanowczo odradzałbym wyspecjalizowane konstrukcje, zarówno typu race/high performace jak i freestyle/wakestyle. Nie raz spotkałem osoby zachwalające niesamowite parametry swojego latawca – jaką to ma „windę” (czyli jak mocno ciągnie w górę przy inicjacji skoku), wspaniały hangtime czy też niesamowitą skuteczność przy słabym wietrze – to o latawcach high performacne – bądź o C-shape’ach jakie skuteczne wybicie czy też generalnie „na tym pływają prawdziwi kitesurferzy”. Na wodzie jednak widać było raczej walkę o przeżycie i frustrację z braku postępów, niż radość z pływania „jak profesjonalista”.

Jeśli przede wszystkim pływamy po w miarę płaskiej wodzie to najlepszym wyborem jest typowy model uniwersalny, bądź któryś mniej wyspecjalizowany model z grupy high performance. Jeśli z kolei głównym akwenem będzie otwarte morze, lepiej pomyśleć o modelu, wciąż z grupy latawców uniwersalnych, będący konstrukcją hybrydową latawca SLE i C-shape, nawet, jeśli nie zamierzamy uprawiać typowego surfingu na falach. Jeśli zamierzamy raczej pływać niż skakać, modele z pogranicza freeride/high performance pozwolą nam pływać szybciej i ostrzej. Do nauki skoków lepiej zaopatrzyć się w sprzęt typowo uniwersalny. Jeśli pływamy głównie na akwenie z niepewnym, często słabym wiatrem, czego klasycznym przykładem jest Zatoka pucka, warto rozważyć posiadanie w zestawie mniejszego rozmiaru latawca słabowiatrowego.

Na jakikolwiek model bądź typ się zdecydujemy, ważne jest, aby wyboru dokonać w pełni świadomie. Mamy nadzieję, że ten artykuł Wam w tym pomoże.

 

Comments

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*